و خم گرديده و حلاجى شده . خيذع ( xayza ' ) ا . ع . عيب و نكوهش . خير ( xayr ) ا و ص . ع . نيكوئى . و آنچه در آن همه رغبت نمايند چون عقل و عدل . ج : خيور . و مال . قوله تعالى : إِنْ تَرَكَ خَيْراً اى مالا . و اسبان . و مرد نيكو و بسيار خير . ج : اخيار و خيار . و خوب صورت و جميل و نيكوتر . و هو خير منك : او به است از تو و اگر ارادهء تفضيل كنند در مذكر گويند فلان خيرة الناس و در مونث فلانة خير الناس ( لا يثنى و لا يجمع ) و قولهم : و ما خير اللبن ( بنصب الراء و النون ) كلمهء تعجب است يعنى چه خوب و نيكو است شير . و انك ما و خيرا يعنى با خير هستى و نزديك است برسى خير را . و زيد الخير نامش زيد الخيل بود فسماه رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله لما وفد زيد الخير . و خير بواء ( مأخوذ از فارسى ) : هيل كه قاقلهء صغار باشد . خير ( xayr ) م . ع . خار خيرا و خيرا و خيرة و خيرة . مر . خير . خير ( xayr ) پ . كلمهء نفى بمعنى نه و نى . خير ( xayr ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - نيك و خوب . و نيكوئى و خوبى . و بركت . و مزد و اجر نيك و نعمت . و صواب . و فيض . و با بركت و با فيض و با صواب . و خير الامور : بهترين امور . و خير و شر : نيك و بد . و خير و عافيت : بركت و عافيت . و دعاى خير : دعاى نيك . و بناى خير : بناى با فيض و بركت و با صواب . و كار خير : كار با صواب . و خير ديدن : اجر نيك حاصل كردن . خير ( xir ) ا و ص . پ . سرگشته و حيران . و هرزه و عبث . و بىتقريب و بىسبب . و تيرگى . و غبارى كه در چشم بهم رسد . و گل هميشه بهار كه خيرى نيز گويند . و مردم بىحيا و بىشرم و رند و دلير . خير ( xir ) ا . ع . كرم و بزرگوارى و نجابت . و اصل و شكل و هيئت . و نام قصبه‌اى در فارس . خير ( xeyar ) م . ع . خار الرجل على غيره خيرا و خيرا و خيرة و خيرة ( از باب ضرب ) : تفضيل داد آن مرد را بر غير وى . و خار الشيئى : برگزيد آن چيز را . و خار الرجل خيرا : نيكو و گزيده و صاحب خير گرديد آن مرد . و خار الله لك فى هذا الامر : خير و نيكوئى دهد ترا خدا در اين كار . و خاره : غلبه كرد او را در نيكى و برگزيد . خير ( xayyer ) ص . ع . مرد نيكو كار و ديندار و بسيار خير . ج : خارة . خير ( xayyer ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - نيكوكار و بسيار خير . خيرات ( xayr t ) ع . ج . خيرة . و هى الفاضلة من كل شئ . قوله تعالى : فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ . * خيرات ( xayr t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اعمال حسنه و كارهاى نيكو و دهشته و فغيازى و نواخته . و بناهاى مقدس و بناهائى كه فوائد آن عام بهمهء مردم باشد مانند مسجد و آب انبار و پل و كاروانسرا . و موقوفات . و خيرات كردن : چيزى را در راه خدا بذل كردن كه صواب آن شامل حال اموات گردد . خيراتى ( xayr ti ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - قصد شده براى مقاصد خير و داده شده و يا دريافت شدهء در خيرات . خيراثر ( xayr - asar ) ص . پ . عالى و ممتاز و عالى مقدار . و آنكه كارهاى خير از آن صادر گردد . خيرانديش ( xayr - andic ) ص . پ . طالب و راغب خوبى و نيكى و خيرخواه . خيرانديشى ( xayr - andici ) ا . پ . رغبت در نيكى و خوبى و خيرخواهى . خيرباد ( xayr - b d ) پ . كلمهء دعا كه در وقت وداع و خداحافظ استعمال مىكنند يعنى هميشه خوش باشيد . خيربوا ( xirbov ) ا . پ . هيل كوچك و قافلهء صغار . خيرة ( xayrat ) ص . ع . مؤنث خير و زن نيكوكار و بسيار خير . و فلان خيرة الناس : فلان بهترين مردم است . و فلانة الخيرة من المراتين يعنى فلان زن بهترين آن دو زن است . خيرة ( xayrat ) و ( xeyarat ) ا . ع . زن نيكو و گزيده و بسيار خير . ج : خيرات . خيرة ( xirat ) و ( xeyarat ) ا و ص . ع . دل نهادگى بر چيزى به خواهش خود و اختيار . و بر گزيدگى . و نيكوئى . و گزيده . و محمد صلى اللّه عليه و آله خيرة اللّه من خلقه . و كذا خيرة الله . خيرة ( xirat ) و ( xeyarat ) م . ع . خار خيرا و خيرة و خيرة . مر . خير . خيرة ( xeyarat ) ا . ع . زن گزيده و نيكو . خيرة ( xayyerat ) ا و ص . ع . زن بسيار خير و نيكوكار و ديندار . و نام مدينهء منوره على ساكنها الف تحيه . خيرخواه ( xayr - x h ) ص . پ . طالب و راغب خوبى و نيكى . خيرخواهى ( xayr - x hi ) ا . پ . رغبت در خوبى و نيكى . خير خير ( xir - xir ) ا و ص . پ . هرزه و بيهوده و بىسبب و بىتقريب . و تيره و تاريك . و شوخ شوخ . و خير دوم از توابع است . خيرسر ( xir - sar ) ص . پ . خود راى و سركش و مغرور و خودبين و بىشرم و بيحيا